Opuszczony dw贸r, moszna wie艣

Opis

Obiekt, który widzicie na zdj臋ciach, to parterowy, czterotraktowy dwór na planie prostok膮ta, powsta艂y najwcze艣niej na pocz膮tku XIX wieku, cho膰 wzmianki o tym maj膮tku pojawiaj膮 si臋 jeszcze w wieku XVIII. Wybudowany zosta艂 on na w艂o艣ciach nale偶膮cych do biskupa Antoniego Ok臋ckiego. Jego powierzchnia u偶ytkowa to prawie 400 m2. Obecny kszta艂t osi膮gn膮艂 on jednak dopiero po roku 1945, a dobudowane wówczas elementy to liczne ganki. Od po艂udnia elewacja budynku ma 8 osi, a od pó艂nocy ju偶 10. Nad wej艣ciem znajdowa艂a si臋 murowana facjata, a poddasze dworu, przykryte dwuspadowym dachem, by艂o w cz臋艣ci u偶ytkowe. G艂ówne drzwi, które dzi艣 s膮 ju偶 zabite deskami, prowadzi艂y do d艂ugiego przedsionka/hallu, który zamyka艂o pó艂kole.
 

Stary park i XVIII-wieczne rze藕by

Cho膰 na pierwszy rzut oka ci臋偶ko w to uwierzy膰, to dwór stoi po艣rodku zabytkowego parku. Kiedy po wielu latach, w 1795 roku maj膮tek przej膮艂 spadkobierca Piotr 艁膮czy艅ski, park wzbogaci艂 si臋 o dwie marmurowe rze藕by na ceglanych, piastowanych coko艂ach, których wykonanie zleci艂 król Stanis艂aw August. Nie zap艂aci艂 on jednak tak, jak spodziewa艂 si臋 tego rze藕biarz, Tomasz Righi, a nied艂ugo pó藕niej król zmar艂, nie by艂o wi臋c miejsca na negocjacje. Mia艂y one zdobi膰 Pa艂ac Na Wyspie, do otoczenia którego nawi膮zywa艂y zreszt膮 tematyk膮 (stanowi艂y alegorie rzek i przedstawia艂y m臋偶czyzn臋 i kobiet臋, wspartych lekko na po艂o偶onych wazach z których s膮czy艂y si臋 strumienie), lecz w ko艅cu Righi odsprzeda艂 swoje dzie艂o 艁膮czy艅skiemu i w ten sposób rze藕by znalaz艂y si臋 w dworskim parku, na brzegu Utraty, z twarzami zwróconymi na po艂udnie.

Dwór i folwark

W 1865 roku, po 艣mierci 艁膮czy艅skiego, dworek, wraz z parkiem, a tak偶e okoliczne wsi i folwarki (Koszajec i Krosna) przypad艂y Wilhelmowi Malaczowi. Z niewiadomych przyczyn szybko jednak postanowi艂 on pozby膰 si臋 dóbr i wystawi艂 je na licytacj臋, a z zapisów historycznych jej dotycz膮cych wiemy, 偶e dwór by艂 wówczas cz臋艣ciowo ogrodzony sztachetami, a cz臋艣ciowo murem z dwoma bramami. W przyleg艂ym do niego folwarku 藕ród艂o wyró偶nia piwnic臋, ogród, staw rybny, karczm臋, m艂yn z mieszkaniem m艂ynarza, 2 oficyny, altan臋, chlewy, stodo艂y, drwalni臋, ku藕ni臋, holenderni臋, stajnie, wozownie, studni臋, a nawet poblisk膮 cegielni臋.

Karpie i cegielnia

Osiem lat pó藕niej maj膮tek przeszed艂 do r膮k Franciszka Kraczkiewicza, który dorobi艂 si臋 znacznych sum dzia艂aj膮c w przemy艣le cukrowniczym jako kierownik kilku znanych wówczas zak艂adów. Op艂aci艂 on odbudow臋 gospodarstwa rybnego w Mosznie, w którym zacz臋to hodowa膰 karpie (w 1900 roku zaj臋艂o ono trzecie miejsce na Wystawie Rybackiej). Powsta艂a wtedy tak偶e cegielnia drenowa, której pracownicy produkowali rury, co przynosi艂o w kolejnych dekadach du偶y zysk.

Z艂a passa, czyli oszustwa, d艂ugi i ucieczka za granic臋

Folwark uleg艂 podpaleniu 2 razy (w 1883 i w 1890 roku), a trzy lata po ostatnim po偶arze naby艂 go W艂adys艂aw Krzywoszewski, równie偶 dyrektor cukrowni (tej józefowskiej). Krzywoszewski lubi艂 polowa膰 i widocznie dlatego sprawi艂, by okolice folwarku zape艂ni艂y si臋 wówczas zwierzyn膮. Mia艂 jednak s艂abo艣膰 do wydatków i wkrótce 艣wiat艂o dzienne ujrza艂y dokumenty, w których owy dyrektor zapo偶yczy艂 cukrowni臋 na ogromne kwoty, b臋d膮ce po cz臋艣ci d艂ugami osobistymi. Krzywoszewski nie zabawi艂 w folwarku d艂u偶ej i wyjecha艂 z kraju, zostawiaj膮c za sob膮 nie tylko zniszczon膮 reputacj臋, ale te偶 rodzin臋. Sp艂ata d艂ugu przypad艂a jego 偶onie, Wiktorii Krzywoszewskiej, która musia艂a pój艣膰 z cukrowni膮 na kompromis i zrezygnowa膰 z praw do cz臋艣ci folwarku. Po jej 艣mierci dwór naby艂 Witold Nasierowski, który by艂 jego w艂a艣cicielem tak偶e podczas I wojny 艣wiatowej. Prusacy okradli i zniszczyli wówczas cegielni臋 i dwór wraz z parkiem.

Króliki doswiadczalne 

Po wojnie we wsi zainicjowano hodowl臋 królików, których mi臋so mia艂o sta膰 si臋 tanim substytutem dla wo艂owiny czy wieprzowiny. Eksperyment jednak nie uda艂 si臋 z powodu braku do艣wiadczenia pracowników i stale rosn膮cych cen pokarmu dla zwierz膮t. Problem z utrzymaniem mia艂a nie tylko hodowla, ale i sam Nasierowski. Zanim zmar艂, zd膮偶y艂 jeszcze sprzeda膰 maj膮tek spó艂ce Cegielnia Moszna Sp. z o.o., a w 1932 roku dwór odkupi艂 Bank Ziemia艅ski w Warszawie.

Brat i bohater

Kolejnymi w艂a艣cicielami stali si臋 bracia Górscy, którzy trudnili si臋 sprzeda偶膮 ryb. Mieszkali oni w budynku tak偶e i podczas II wojny 艣wiatowej, a podczas powstania warszawskiego zapewnili schronienie kilkudziesi臋ciu osobom. Stefan Górski zobowi膮za艂 si臋 tak偶e dostarcza膰 w艂asnego wyrobu produkty spo偶ywcze do pruszkowskiego obozu, a gdy wype艂ni艂 obowi膮zki, wraca艂 do folwarku wozem za艂adowanym "pustymi" beczkami, w których transportowa艂 uratowanych wi臋藕niów. Niestety po wojnie Górscy zostani pozbawieni praw do folwarku przez ówczesny rz膮d, a maj膮tek przekszta艂cono na PGR.

Utopieni w Utracie

W PRL-u budynek zosta艂 podzielony na mieszkania komunalne dla pracowników Stacji Hodowli Roslin w P艂ochocinie, by艂o tam kiedy艣 te偶 kino, a w zachodniej cz臋艣ci, której okna wychodz膮 na pobliskie zabudowania, mie艣ci艂a si臋 tak偶e 艣wietlica. W latach 60-tych, po ingerencji dziennikarzy, którzy opisali, jak 藕le obchodz膮 si臋 tutejsi ch艂opcy z zabytkowymi rze藕bami (dzie艂a najpierw zrzucono z coko艂ów, a pozniej nawet zatopiono w rzece), przeniesiono je z parku dworskiego do budynku Wydzia艂u Architektury PW, a pó藕niej do warszawskich 艁azienek, gdzie ogl膮da膰 je mo偶na dzi艣. Dwór stoi opuszczony od conajmniej 20 lat, a w 2014 roku uleg艂 podpaleniu. Po偶ar zauwa偶yli szybko mieszka艅cy pobliskiego budynku, ale okoliczny spichlerz zd膮偶y艂 ju偶 doszcz臋tnie sp艂on膮膰.

To miejsce by艂o zmieniane 1 razy. Zobacz histori臋 zmian.

Komentarze

Musisz by膰 Zalogowany, Aby doda膰 nowy komentarz.